เรื่อง เชียงยืนฟื้นฮัก

  ช่วงหลัง ๆ มังคลาเ๮ิ่๦จะเป็๞ฝ่ายทนนิ่งไม่ไหว ประเด็นทำอะไรลงไป

ทุกอย่างล้วนไม่เป็๞ผลอันใด ให้พอมั่นใจจะกำจัดท้าวเทศได้

กลุ่มอริมีอยู่สองพวกตัวการใหญ่ ท้าวรณชัยสิ้นอิทธิพล

โดนสกัดให้ตกต่ำ ตัดทอนอนาคตทางการเมือง

เหลือท้าวเทศเชื้อพระวงศ์ คงไม่เอาไว้ให้รกหูรกตา

บัดหนนี้จำต้องมาเอง เนื่องอชาตะกลัวแสงสุริยะ

แค่ก้าวออกแดด ร่างอสูรจะถูกแผดเผาเป็๞เถ้าธุลีจุลทันที

ขีดจำกัดตรงนี้พลอยทำให้ต้องหลบซ่อนภายใต้ห้องหับเคหสถาน

เปลวรังสีที่องค์ท้าวสักกะ เทวาธิราชผู้บริบาลพิทักษ์โลลา ประทานปกป้อง

สร้างสิ่งเป็๞อุปสรรคต่อสัมภเวสีกึ่งอมนุษย์จากอเวจี

กลไกธรรมชาติซึ่งมังคลาพราหมณ์เอง ยังหาทางแก้ไม่เจอ

คราวสบเหมาะถ่อขึ้นม้าขี่บุกถึงคุ้มหลังวัง เพื่อการสำคัญ

  “บ่คึดว่า ปุโรหิตสิมาฮอดพี้”

ท้าวเทศตั้งรับอย่างดี เพราะผีเด็กรักกับยมถูกชุบดวงวิญญาณขึ้นมาใหม่

มนต์คาถาตาลุนร่วมกันปลุกเสกกับเสือหาญ ขุมพลังขลังทวีคูณ

พอจับตรวจมีผู้มาเยือนอาณาเขต สองเด็กจึงรีบแจ้งต่อตาลุน

เร็วเท่าเหตุการณ์ เลยสั่นกระดิ่งเตือนต้นทาง

ถึงฟากเรือนของท้าวเทศ จากกรณีเคยถูกล่วงล้ำแดน อันไม่รู้ใครมาร้ายหรือมาดี

โดยมีวิธีส่งสัญญาณให้กันทราบ แบบทันท่วงที

  “กะญ้อนองค์พ่อหลวงเอิ้นหา จังมาบอกข่าว ท้าวเทศท่าน”

ปั้นแต่งโองการขึ้น เพื่อล่อให้เข้าไปสังหาร ระบุรู้ชัดเป็๞ศัตรูผู้ขัดขวางก้างชิ้นใหญ่

ทั้งบักลายสือยังมีชีวิตอยู่ จากคำของลูกโผนกุมารทองที่เลี้ยง

สืบจนทะลุปรุโปร่ง มังคลาพยายามจะไม่ปล่อยให้รอดสักคน

ในเมื่อใช้พญาปอบไม่สำเร็จ หนำซ้ำสมีทับยังเข้ามาเป็๞พวกพ้องซะอีก

สร้างความคับแค้น ก่อกระตุ้นให้รีบทำการลงมือ

ด้านท้าวเทศระวังตัวอยู่แล้ว เพราะดูท่าทีออกตั้งนาน

จึงเกริ่นลองเชิง“ฮ่วย มีหยังฮีบฟ้าวน้อ?”

เนื่องผ่านคำบอกเล่า ว่าให้เข้าเฝ้าองค์เลอสรวงภายในวันนี้

แผนร้ายมังคลาเตรียมการอย่างดี พร้อมหาเรื่องสังหารท้าวเทศ

  “จังซี่ตั๊ว ประสงค์องค์พ่อหลวง มีเฮืองต้องได่โสคุยกัน”

แจ้งราชกิจด่วน เรื่องฝนแล้งมากดดันเพิ่ม

สามารถหาอุบายหลีกเลี่ยง อุตส่าห์ป่วยการเมืองหลบแต่ในคุ้ม

ประการท้าวเทศจะทำอย่างไร ไม่ให้ขัดต่อหลักปกครอง

เมื่อมีคนมาเรียกตามถึงเรือน เลยบ่ายเบี่ยงยาก

  “ขอพ่อหลวง เป็๞มื้ออื่นได่บ่”

ท้าวเทศทำได้แค่ชะลอเวลา เผื่อปรึกษาหารือกับพวกพ้องก่อน

  “กะได่”

มังคลาสรุปให้ เพราะท้ายแล้วท้าวเทศคงปฏิเสธไม่ได้

จะวันนี้หรือวันหน้าก็ต้องตายอยู่ดี คิดตรงนี้จึงผ่อนผัน ทำเป็๞ใจเย็นรอ

พอม้าวิ่งพ้นร่มเงาคุ้ม ลายสือกับตาลุนและเสือหาญปรากฏตัว

หลังจากแอบฟังการสนทนาระหว่างมังคลากับท้าวเทศ

อาศัยว่าถ้ามีเรื่องอะไร จะได้ออกมาช่วยกันทัน หากมังคลาเล่นไม่ซื่อ

  “ท้าวท่าน สิเอาจังได๋แหน่น้อ?”

ตาลุนหยังเสียงถามต่อท้าวเทศ เมื่ออยู่กันตามที่เห็น

  “คึสิให้เฮ็ดหุ่นพยนต์ ล่ออย่างเก่า ขอรับท่าน”

เสือหาญออกความคิด กับนายเก่าอันเคยมีผลประโยชน์เอื้อต่อกัน

แม้เคยรับปากจะหาตำแหน่งราชการให้ กับการที่ช่วยลักพาเด็ก ๆ ตามท้องถิ่น

นำไปฆ่าสนองนโยบายขององค์เลอสรวงช่วงหูเบา

เชื่อในคำทำนายของมังคลาพราหมณ์ที่ยุยง

ต่อมาพังทลายไม่เป็๞ท่า เมื่อกระบวนการถูกเปิดโปง

โดยตัดสินใจของบักลายสือ มันดั้นด้นเข้าหาความตาย

แลกชีวิตด้วยการต่อรองกับองค์เลอสรวงผู้บิดา

วิงวอนให้ยุติการเข่นฆ่าล้างเด็กชาย มวลตกค้างสงสัย

รอดหลักประหารมาได้กับมารดาองค์หญิงคาระปง

นับสุ่มอายุวัยตามเกณฑ์ หากยังมีลมหายใจ

พวกยุวชนคนอื่นไม่รู้เรื่องด้วย จำนวนถูกขจัดมานับเป็๞ร้อยเป็๞พันชีวิต

ทั่วสารทิศพลีชีพสังเวย ในความงมงายของผู้นำ

ซึ่งท้าวเทศกับเสือหาญมีอดีตบาปเคยก่อ จึงต้องชดใช้ขอแก้ไข ต่อต้าน*ปุโรหิตมังคลา

บุคคลต้นเหตุโศกนาฏกรรม ก่อทำเสื่อมเสียพระเกียรติราชา

ลายสือแยกแยะออก เหตุผลที่ยอมทำตามบัญชาของท้าวเทศ

สำหรับเสือหาญ ถ้าไม่ได้ตาลุนฉุดดึงสันดานขึ้นมา น่าจะแย่คงตกต่ำไปตลอดกาล

และสมกับได้รับโอกาสให้กลับใจ เสือหาญเอ่ยในปัญหาที่ท้าวเทศประสบพอดี

  “เออ กะเข้าท่าอยู่เด๊ะหละ หาญ”

พลันผุดนึกขึ้นได้ ยังมีอีกวิธีพอใช้หลีกหลบภัยยามคับขันจวนตัว

จึงนัดแนะถึงคราวจำเป็๞ ขอให้ตาลุนเสกหุ่นตัวแทนไปเผชิญหน้า

...กลางวันแดดเปรี้ยง ๆ ท้าวเทศเดินเข้าปราสาทพระตำหนัก

คุกเข่าลงก้มกราบบาทองค์เลอสรวง ที่นั่งคอยอยู่

  “ผู้ข้ามาแล้ว พ่ออยู่หัวสิไซ้สอยหยังน้อ พ่ะย่ะค่ะ”

ตามตกลงกันไว้ อสูรจะดูดเลือดท้าวเทศ กินตอนมื้อเที่ยง

  “กูบ่เห็นมึงโดน กะเลยอยากพ้อหน้า ซำนี่”

อชาตะมองผู้คนเป็๞อาหาร เก็บอาการกระหายภายใต้คราบมนุษย์

  “ยากเวียกเฮืองท่านแม่ขันทอง กะเลยถิ่มทางพี้ไปจักคราว”

เล่าถึงเรื่องในธุระที่ต้องจัดแจง ท้าวเทศเอ่ยเอาความกตัญญูปูทาง

อยากให้มารดาไม่ใกล้หูใกล้ตา เพราะวัยชราลงทุกวัน

ถ้าได้อยู่ท่ามกลางลูกหลาน ย่อมมีผลต่อสุขภาพจิตใจ

  “บ่ได่สิถิ่มหน้าที่ม่องนี่ กะญ้อนป่วยไข้นำ เฮ็ดให้ขาดตอนพ่ะย่ะค่ะ องค์พ่อหลวงโปรดอภัย”

ทูลมุสาขนาดคล้ายแช่งตนเอง ที่เงียบหายสักระยะคือถูก*โรค-่าเล่นงาน

เพื่อใช้อธิบายต่อพระพักตร์ ท้าวเทศหาคำอ้าง

เป็๞ใครก็ต้องเลี่ยง ทราบรู้ที่อยู่ตรงหน้าคือปีศาจ ไม่ใช่องค์เลอสรวง

  “แม่นอีหลีเบาะ? ควมมึงเว้า”

เน้นย้ำถาม อชาตะเ๮ิ่๦หาเรื่องโดยไม่ต้องมีเหตุผล

อสูรจะทำทุกวิถีทาง ท้าวเทศตกเป็๞เหยื่อให้ได้

  “ขอเอาสายสะแนนพี่ น้อง ฮับประกันได่พ่ะย่ะค่ะ”

วาจาสื่อถึงความสัมพันธ์ ฉันท์วงศ์ว่านเครือเดียวกัน

ตามสัญชาตญาณ ท้าวเทศกำลังถูกต้อนให้จนมุม

  “กูบ่อยากเซื่อปานได๋ ตั้งแต่คราวมะลาง จักมึงพาไผมาอ้างว่าเป็๞ลูกกู”

องค์เลอสรวงจอมปลอม จึงฟื้นฝอยหาตะเข็บมาโจมตี

  “โอ้น้อ! เฮืองกะผ่านพ้นไปแล้ว พ่อหลวงอย่าคึดหลาย”

กล่าวโทษตัวเอง ท้าวเทศหนีการตั้งแง่เคืองขุ่น

  “กะจากควมหวังดีนี่หละ บ่คึดบักอันนั่น มันสิขี้ตั๊วพ่ะย่ะค่ะ”

เล่าเป็๞ตุเป็๞ตะทั้งโยนความใส่อุตลุด กระทั่งยอมให้ดุด่า

ตรงส่วนพลาดเอาใครไม่รู้มาแอบอ้างคา ๆ คู ๆ ต่อเบื้องบน

ท้าวเทศรับที่ตนไม่ตรวจสอบให้แน่ชัด เลยหน้าแตกกลางสภา

ด้วยคำปัดตกเป็๞โมฆะ ไม่รับเอาบุตรในครั้งนั้น ขององค์เลอสรวง

ขณะถูกอาชตะสวมทับร่าง สร้างเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากข้าราชบริพารอยู่บ้าง

แต่ทำเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น เรื่องจึงเงียบไป

  “ได่ยินข่าวว่ามันตายในคุกแล้วพ่ะย่ะค่ะ สมน้ำหน้าอีหลี”

พูดออกมาเหมือนกับไม่ได้สนใจใยดีนัก ท้าวเทศผลักเรื่องราวให้พ้นตัว

  “แต่มีคนเห็นมัน อยู่ในคุ้มกับมึง”

รู้อีกทอดจากมังคลา เนื้อความข่าวล่าสุดบักโผนมาฟ้อง

จังหวะตาดีเห็นตอนแอบลอบเข้าไปสอดส่อง ยังคุ้มหลังวัง

กุมารทองอยากได้รางวัล จึงบอกต่อพ่อของมัน

ส่วนมังคลาก็นำมาแพร่งพรายสู่อสูรอชาตะ

องค์เลอสรวงคาดคั้นกับท้าวเทศ เพื่อหาทางป้ายความผิด

  “แม่นไผเว้าถัวทีป คั่นซั่นเสด็จไปเบิ่งกับตาโลด พ่ะย่ะค่ะ”

หุ่นเสกพยนต์ตัวนี้ เลียนแบบท้าวเทศได้สมจริงแนบเนียน

ฉลาดงัดไหวพริบมาต้านทาน ซึ่งก็พอทำให้อสูร

ผู้มีจุดอ่อนคงไม่สามารถขึ้นเสลี่ยงหลังช้างไปไหนได้ ต้องยัดเยียดข้อหาใหม่

  “ขันทอง แม่มึงสิว่าจังได๋?”

ช่องโหว่เปราะบาง พอจะทำให้ท้าวเทศดิ้นไม่หลุด

  “ปีนี่แล้งหลาย กูอยากให้ทางลาวขนข้าว ขนเกลือมาส่ง”

ท้วงเอาเครื่องบรรณาการดื้อ ๆ องค์เลอสรวงตรัสกับท้าวเทศ

  “มึงกะฮู้ตั๊ว ยามจังซี่ ฝั่งพี่ฝั่งน้องบ่ถิ่มกัน”

เมืองด่านเขตรอยต่อ เจอภัยพิบัติร้ายแรง ฝนแล้งไม่ตกต้องตามฤดู

ขั้นขาดแคลนข้าว ปลา อาหารเลี้ยงปากท้อง ประชาชนลำบาก

อาเพศซึ่งบ้านเมืองถูกอสูรครอบงำ ทำให้เดือดร้อน

นับตั้งแต่มังคลานั่งข้างบัลลังก์ คอยกำกับบทบาทกุมอำนาจบริหารเอง

มักมีแต่เรื่องหนักหนาถาโถมเข้ามา จนต้องเอ่ยปากกับอชาตะ

ให้เจรจาขอความช่วยเหลือ จากอาณาเขตใกล้เคียง

จำเป็๞พึ่งพาอาศัย โดยใช้สายสัมพันธ์มาพูด

  “ข้ากระหม่อมท้าวเทศ สิเว้ากับแม่ให้พ่ะย่ะค่ะ”

ขานสนองรับคำตรัส ท้าวเทศมองเห็นทางเลือก

อย่างไรตนยังมีข้อดีอยู่บ้าง ที่จะใช้เพื่อประโยชน์ตรงนี้ 

ถือว่าท้าวเทศดวงไม่ถึงฆาต อสูรหาความใส่ร้ายไม่ได้

จะฆ่าศักดินาระดับเชื้อพระวงศ์ อย่างกับผักปลา

สักวันต้องสร้างข้อกระด้างกระเดื่องจากข้าบริวารเป็๞แน่

จากการสังเกตในห้วงวาระประชุม เหล่าราชการพากันหายหน้าหายตาไปทีละคน

ยิ่งก๊กเหล่าขุนรณชัย หดหายลาออกจากตำแหน่งหน้าที่จนหมดคณะ

ตอนนี้แทบไม่มีใครเหลือให้ใช้งาน คิดอีกทีมังคลาพราหมณ์แทรกวาจา

  “ขอให้ท้าวเทศ ท่านฟ้าว ๆ แหน่เด้อ โอ่อาวบ่ได่เด้”

จากนั้นขีดกระดานคำนวณสักพัก เอ่ยเผยพยากรณ์

  “จักจังได๋ พ้อภัยทั้งแฮ่งกับน้ำท่วม ปีฮ้ายตั๊วหนิ”

ไหน ๆ ทำอะไรภายในครั้งนี้ไม่ได้ อสูรคงต้องกินเลือดไพร่ในมื้อเที่ยง

  “กูถ่าเบิ่ง อยู่เด้อ”

เลอสรวงเน้นกำชับอีกองค์ เพื่อเร่งรัดกับภารกิจมอบหมาย

  “พ่ะย่ะค่ะพ่อหลวง”พนมน้อมรับคำบัญชา

เวลาควรกราบลาออกจากท้องพระโรง ท้าวเทศไม่ชักช้า

  “อีกบ่โดนดอก ข้าผู้นี่สิเฮ็ดให้เห็น”

ถ้อยคำทิ้งท้ายในสัจจะ รับปากไว้ก่อนรอดมาได้

คุ้มหลังวังทุกคนเฝ้ารอด้วยความหวัง แม้จะใช้หุ่นพยนต์สวมแทน

เพื่อป้องกันความเสี่ยง เหตุจะเกิดขึ้นกับท้าวเทศ

ตะวันบ่ายคล้อย เจ้ารักเจ้ายมพากันยืนชะเง้อแถวบริเวณทางเข้าคุ้มเรือน

พวกมันดีใจกระโดดโลดเต้น เมื่อแลยังม้าที่วิ่งเข้ามาพร้อมท้าวเทศ

...“เคียดขมใจ แท้ ๆ”

อัดอั้นอยู่ตั้งนาน ต่อหน้าข้าบริพารที่รวมประชุม

เมื่อเสร็จสิ้นราชการ เลอสรวงเสด็จกลับห้องหับส่วนพระองค์

ก็ทรงอุทานสิ่งไม่ได้ดั่งต้องการ พาลอารมณ์เสีย

  “เฮ็ดหยังมันบ่ได่อีกแล้ว”

ทางมังคลาโกรธเป็๞ฟืนเป็๞ไฟ ไม่น้อยไปกว่ากัน

ทั้งยังอาฆาต ครั้งหน้าต้องบีบคั้นให้หนักเกี่ยวกับเรื่องสถานะ

วางแผนไว้จะริบทรัพย์สินที่ท้าวเทศมี โดยใช้อำนาจองค์ผู้นำบังคับ

ให้สละบริจาคสมทบร่วมกัน เพื่อแจกจ่ายแก่ราษฎรซึ่งตกอยู่ในความยากจน

  “คึดซัมเบาะ สิม้มไปได่ตลอด”

ปุโรหิตพราหมณ์ รายงานแผนสำรองล่วงหน้าต่อองค์เลอสรวง

  “เอาหละ ๆ กูหิว”

ชักจะเก็บอาการไม่อยู่ เพราะขาดเลือดมนุษย์

เลยทวงอาหาร อชาตะเอ่ยขึ้นขณะสนทนาตามลำพัง

  “เออ ๆ ฮู้แล้ว!”

เผลอหลุดฉุนเฉียว มังคลาส่ายหัวกับความกระหายไม่สิ้นสุด

จวบจนตนเองนึกสะท้อน หากภายภาคหน้าจะหาได้ทันหรือไม่

สูบเลือดกินวันละคนเช่นนี้ มีเท่าไรคงต้องร่อยหรอลงทุกวัน

...ได้ย้ายที่พำนัก ตำหนักเก่าบ่นว่าร้อนอบอ้าว

จามรเทวีเรียกอีปุน ใช้ให้เอาจดหมายนำส่งชู้รัก

ฝากกับบักสากตัวเชื่อม ไพร่ที่พอไว้ใจได้ของท้าวรณชัย

ข้อความเล่าถึงสิ่งเป็๞ไป ในการตั้งครรภ์หน่อเนื้อเลอสรวง

เป้าหมายคือบัลลังก์ ปกครองแถบลุ่มแอ่งโคราช

หวังจะขึ้นตรงกับอาณาจักรหลักแหล่งของบิดาซึ่งหมายมั่นปั้นมือไว้

ผังผู้บริหารวางไว้ พระนางกับท้าวรณชัยร่วมกันพัฒนา

เจตจำนงคงเดิม ด้วยคำสัญญาจะไม่ทิ้งอุดมการณ์ต่อกัน

จดหมายถึงคุ้มสำเร็จ ตามมอบหมายกับบักสาก

ท้าวรณชัยเปิดอ่านทั้งน้ำตา ในความอึดอัดตรงตนช่วยอะไรไม่ได้เลย

สมัยรุ่งเรืองนั่งเป็๞พระยา ยศศักดินาประดับบารมี

คราวนี้ถูกตลบหลัง มังคลามีอสูรคอยหนุนเลยทะยานนำหน้า

ได้บักสากเสาะหาข่าวตามถิ่นคุ้มต่าง ๆ มันพูดว่าล้วนถูกมังคลาย่ำยี

มุ่งทำลายหมายกำจัดเสี้ยนหนาม ด้วยวิธีไม่ได้ด้วยเล่ห์ ก็ต้องเอาด้วยกลแห่งมนต์ดำ

  “บักพราหมณ์อัปรีย์!”

ขยำแผ่นสารขว้างทิ้ง สถบด่าทอผู้บังอาจกำเริบเสิบสาน

ใช่จะสิ้นไร้ไม้ตอก ท้าวรณชัยไม่ยอมดักดาน

มวลคาถาอาถรรพ์ วิชาคงกระพันที่ขยันท่องนำมาปัดฝุ่น

เตรียมการล้างผลาญเอาคืนเช่นกัน ใช้ความอ่อนแอจากการถูกพยาธิรุมเร้า

ตามคำยอกย้อนของมังคลา ตอนตนโดนอสูรเข้าสิงใช้ร่างสูบวิญญาณ บ่าวไพร่ในคุ้ม

อดทนเก็บตัวในเรือน จนฟื้นฟูบำรุงสังขารกลับมาได้ดั่งเดิม

  “แนวกูวานให้มึงเฮ็ด ไปฮอดไสแล้ว? บักสาก”

ปาดหยดน้ำตาลูกผู้ชาย ทุกข์ตรมที่จามรเทวีตกในความทรมาน

หันมาถามกับบักสาก อันมันรู้เห็นทุกอย่างระหว่างความรักหมิ่นเหม่

พฤติกรรมของตนขัดกับหลักจริยธรรม ซึ่งต้องรักษาไว้เป็๞ความลับ

ชนชั้นขี้ข้าอย่างมัน สุดท้ายก็ต้องเลือกฝ่ายเจ้านายอยู่ดี เพราะเป็๞ผู้จ่ายค่าจ้าง

  “ซุมเมืองประทายสมันต์ สิฮ่วมกันอยู่พุ่น”

คำบอกจากบักสาก มันหมายถึงสมัครพรรคพวกจะรวมตัวกันที่โน่น

  “ทางชุมพลบุรีหล่ะ เป็๞จังได๋”

ภารกิจที่ให้บักสากไปทำ ท้าวรณชัยกำลังรวบรวมบรรดาเคยเป็๞ลูกน้อง

ระดมขุนพล หมอผี เจ้าพ่อเถื่อน จะเอามาปะทะกับมังคลาและอสูร

ถ้ารังแกกันไม่หยุด หรือมีเหตุการณ์ผิดปกติ

  “ถ่าแต่นายท่าน ถ่อนั่นแหล่ว ยามได๋สิพาบู๊”

นึกแล้วบักสากฮึกเหิม เพราะพร้อมเสมอเพียงท้าวรณชัยพาบุกเบิก

  “กูเอาแน่”

ได้เรื่องกับสิ่งที่มีสะสมไว้ในกำมือ คราวต้องนำมาใช้ต่อกร กอบกู้ศักดิ์ศรีซะที

ความรุนแรงส่อเค้าลางขึ้นทุกขณะ ท้าวรณชัยปรามาสนักบวช

ซึ่งมังคลาฉวยโอกาส อย่างไม่น่าให้อภัยสมควรตายสถานเดียว.

*ปุโรหิตตำแหน่งในสมัยโบราณ คือพราหมณ์ที่ปรึกษาพระมหากษัตริย์

มีหน้าที่สำคัญด้านพิธีกรรม ครอบคลุมเรื่องการปกครอง การทหาร และนิติธรรม

ถือเป็๞ผู้มีความรู้เชี่ยวชาญด้านมนตราและศาสตร์ต่าง ๆ

ทำพิธีสำคัญในราชสำนัก ทั้งพิธีราชาภิเษก รวมทั้งพิธีทางศาสนา   

*โรค-่า คือชื่อเรียกเก่าแก่ของ อหิวาตกโรค ซึ่งเป็๞โรคติดเชื้อในทางเดินอาหาร

ที่เกิดจากแบคทีเรียชนิดหนึ่ง ทำให้มีอาการท้องเสียรุนแรง ทั้งอาเจียนอย่างรวดเร็ว

ส่งผลให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่ จนเกิดภาวะขาดน้ำ

ก่ออันตรายถึงชีวิตได้ง่าย ในอดีตเคยระบาดใหญ่ทั่วโลกและในไทย

ปัจจุบันสามารถป้องกันได้ด้วยการรักษาความสะอาด

ส่งเสริมให้ดื่มน้ำสะอาด และรับประทานอาหารที่ปรุงสุก

*เมืองประทายสมันต์ หรือบ้านคูประทายสมัน และ กูยสุรินทร์

ปัจจุบันคือจังหวัดสุรินทร์ โดยเปลี่ยนชื่อเป็๞ “เมืองสุรินทร์”

ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ตรงกับ พ.ศ. 2329 ตามบรรดาศักดิ์เจ้าเมือง

และเคยมีชื่อเรียกในสมัยขอมโบราณ ว่า “บันทายฉมาร์” ซึ่งเพี้ยนมาเป็๞ ประทายสมันต์

(อ้างอิงจากวิกิพีเดีย)